शान्ति प्रक्रियाका नायक गिरिजाप्रसाद कोइरालाको १६ औँ स्मृति दिवस: राजनेताको योगदानको स्मरण

काठमाडौँ- नेपालमा सशस्त्र द्वन्द्वको अन्त्य र लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापनाका मुख्य सूत्रधार, पूर्वप्रधानमन्त्री एवं नेपाली कांग्रेसका तत्कालीन सभापति गिरिजाप्रसाद कोइरालाको १६ औँ स्मृति दिवस आज मुलुकभर विविध कार्यक्रम गरी मनाइँदैछ। वि.सं. २०६६ चैत ७ गते निमोनियाका कारण निधन हुनुभएका कोइरालालाई नेपाली राजनीतिमा दृढ इच्छाशक्ति र ‘बोलेको कुरा पुर्‍याउने’ राजनेताका रूपमा स्मरण गरिन्छ।

कोइरालाको राजनीतिक जीवनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष २०६२/६३ को जनआन्दोलनको सफल नेतृत्व र माओवादीलाई शान्ति प्रक्रियामा ल्याउनु हो। तत्कालीन राजा ज्ञानेन्द्रले २०६१ माघ १९ मा सत्ता हातमा लिएपछि कोइरालाले नै सात दललाई एकीकृत गर्दै आन्दोलनको नेतृत्व गर्नुभएको थियो। उहाँकै अडान र नेतृत्वका कारण २०६३ वैशाख ११ गते विघटित प्रतिनिधिसभा पुनःस्थापना भयो, जसलाई नेपालको ‘म्याग्नाकार्टा’ समेत मानिन्छ। आन्दोलन सफल भएपछि उहाँ चौथोपटक प्रधानमन्त्री बन्नुभएको थियो।

उहाँकै कार्यकालमा नेपालबाट २४० वर्ष लामो शाहवंशीय राजतन्त्रको अन्त्य भई सङ्घीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापना भएको थियो। कोइरालाले माओवादी जनसेनाको समायोजन, हतियार व्यवस्थापन र २०६४ मा संविधानसभाको ऐतिहासिक निर्वाचन गराउन अभिभावकीय भूमिका निर्वाह गर्नुभयो। राजतन्त्र निलम्बनमा परेपछि उहाँले नेपालको इतिहासमा पहिलो पटक कार्यवाहक राष्ट्राध्यक्षको जिम्मेवारी समेत सम्हाल्नुभएको थियो।

आज स्मृति दिवसका अवसरमा नेपाली कांग्रेस, यसका भ्रातृ एवं शुभेच्छुक संस्थाहरूले कोइरालाको योगदानको चर्चा गर्दै विभिन्न कार्यक्रम आयोजना गरेका छन्। उहाँले देखाएको सहमतिको राजनीति र शान्ति स्थापनाको मार्ग आजको राजनीतिक सन्दर्भमा अझ बढी सान्दर्भिक देखिएको नेताहरूले बताएका छन्।