नेविसंघको ‘विद्रोह’: कांग्रेसको भ्रातृ संगठन नरहने घोषणा, पार्टीले भन्यो– ‘यो अनुशासनबाहिरको काम’

काठमाडौँ- साढे पाँच दशक लामो ऐतिहासिक विरासत बोकेको नेपालको सबैभन्दा पुरानो विद्यार्थी संगठन नेपाल विद्यार्थी संघ (नेविसंघ) मा ठुलो भुइँचालो गएको छ। शुक्रबार सम्पन्न नेविसंघको ‘सिनेट बैठक’ले कार्यगत स्वायत्तताको माग गर्दै अब उप्रान्त नेपाली कांग्रेसको भ्रातृ संगठनका रूपमा नरहने अप्रत्याशित निर्णय गरेको छ।

पञ्चायतकालीन कठिन अवस्थामा २०२७ सालमा स्थापना भएको नेविसंघले पार्टीको हस्तक्षेपका कारण विद्यार्थी आन्दोलन भुत्ते भएको निष्कर्ष निकालेको छ। नेविसंघका प्रवक्ता सुरज सेजुवालका अनुसार, भ्रातृ संगठनका रूपमा रहँदा हरेक साना निर्णयका लागि पनि पार्टीको मुख ताक्नुपर्ने र निर्देशन कुर्नुपर्ने बाध्यताले संगठन प्रभावकारी हुन सकेन।

अध्यक्ष दुजाङ शेर्पाले पार्टीले समयमै महाधिवेशन गर्न नदिएको, विधान संशोधनमा अवरोध पुर्‍याएको र कार्यतालिका पारित नगरेका कारण संगठन गतिशील हुन नसकेको बताउनुभयो। “बाहिरबाट हेर्दा हामीले अधिवेशन नगरेको जस्तो देखिन्छ, तर भित्र पार्टीले बाटो नखोलिदिँदा स्वायत्तताको अभाव खड्कियो,” शेर्पाले भन्नुभयो।

पार्टीको कडा आपत्ति: ‘सन्तानलाई बाबु फेर्ने अधिकार हुन्न’

नेविसंघको यो निर्णयलाई मातृ पार्टी नेपाली कांग्रेसले ‘अनुचित र अनुशासनहीन’ कदम भनेको छ। पार्टी महामन्त्री एवं नेविसंघका पूर्व केन्द्रीय अध्यक्ष गुरुराज घिमिरेले सिनेट बैठकलाई यस्तो निर्णय गर्ने कुनै कानुनी वा नैतिक अधिकार नभएको जिकिर गर्नुभयो।

“भ्रातृ संस्था भनेको पार्टीको सन्तान जस्तै हो। एउटा परिवारको वंशजको नाताले प्राप्त नागरिकता जस्तै हो कांग्रेस र नेविसंघको सम्बन्ध,” घिमिरेले अनलाइनखबरसँग भन्नुभयो, “भ्रातृ संस्थाको दर्जा जसले दियो, उसैले मात्र हटाउन सक्छ। कसैले म छु वा छैन भनेर स्वतन्त्र घोषणा गर्न मिल्दैन।” उहाँले यो कदमलाई अनुशासनको दायराभन्दा बाहिरको संज्ञा दिनुभएको छ।

भ्रातृ संगठन नरहने घोषणा गरे पनि नेविसंघले कांग्रेसको मूल सिद्धान्त र जननायक बीपी कोइरालाले प्रतिपादन गरेको मार्गनिर्देशक सिद्धान्तलाई भने नछोड्ने प्रस्ट पारेको छ। प्रवक्ता सेजुवालका अनुसार नेविसंघ कांग्रेसकै मूल्य-मान्यतामा अडिग रहनेछ, तर प्रशासनिक र कार्यगत रूपमा भने स्वतन्त्र रहनेछ।

कांग्रेसले नेविसंघको यो ‘विद्रोही’ निर्णयबारे आजै बस्ने केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा गम्भीर छलफल गर्ने भएको छ। सभापति गगन थापाको राजीनामा र चुनावी समीक्षाका लागि बोलाइएको बैठकमा नेविसंघको यो कदमले नयाँ तरंग थपेको छ। महामन्त्री घिमिरेले नेविसंघ पार्टीको मेरुदण्ड भएकोले यसलाई इतिहासबाट अलग राख्न नसकिने र बैठकले उचित निकास निकाल्ने विश्वास व्यक्त गर्नुभएको छ।

नेविसंघको यो निर्णयले नेपाली राजनीतिमा एउटा नयाँ बहस छेडेको छ। एकातिर विद्यार्थी संगठनहरू पार्टीको ‘पकेट’ संस्था बनेको आलोचना भइरहेका बेला नेविसंघको यो कदमले ‘विद्यार्थी राजनीतिमा शुद्धीकरण’ को संकेत गर्छ भने अर्कोतिर मातृ पार्टीसँगको सम्बन्ध विच्छेदले संगठनको कानुनी हैसियत र स्रोत-साधनमा ठुलो संकट निम्त्याउन सक्छ। के नेविसंघ पार्टीको छत्रछाया बिना स्वतन्त्र अस्तित्व जोगाउन सफल होला? यो अबको मुख्य प्रश्न बनेको छ।