हारका २७ बादल र आशाका ७ किरण: कांग्रेस सुधार्ने विश्वप्रकाशको खाका

काठमाडौँ-नेपाली कांग्रेसका उपसभापति एवं निर्वाचन परिचालन समितिका संयोजक विश्वप्रकाश शर्माले पार्टीले हालैको निर्वाचनमा व्यहोरेको पराजयको सूक्ष्म र निर्मम विश्लेषण गर्दै २७ बुँदे कारण प्रस्तुत गरेका छन्। शुक्रबार सानेपास्थित केन्द्रीय कार्यालयमा सुरु भएको केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा ‘प्रतिनिधि सभा निर्वाचन ०८२: नेपाली कांग्रेसको प्रारम्भिक समीक्षा’ शीर्षकको १४ पृष्ठ लामो प्रतिवेदन पेस गर्दै शर्माले हारका कारण र आगामी आशाका किरणहरू औँल्याएका हुन्।

हारका मुख्य २७ कारण: पुरानै अनुहारदेखि ‘एल्गोरिदमको उपनिवेश’ सम्म

शर्माले आफ्नो प्रतिवेदनमा उम्मेदवार चयनमा कमजोरी र केही नेताहरूको असहयोगलाई हारको प्रमुख कारण मानेका छन्। उनले औँल्याएका २७ बुँदामध्ये केही मुख्य पक्षहरू यस प्रकार छन्:

• नेतृत्व र अनुहारको पुनरावृत्ति: ७५ वर्षमा देशले ५ वर्ष निरन्तर शासन गर्न सक्ने प्रधानमन्त्री नपाउनु र नयाँ सरकार आउँदा पनि पुरानै अनुहार दोहोरिँदा नागरिकमा आएको चरम वितृष्णा।

• गठबन्धन र राजनीतिक अस्थिरता: निर्वाचन जित्नका लागि माओवादी र पछि एमालेसँग गरिएको अप्राकृतिक गठबन्धनले पार्टी पंक्ति र नागरिकमा असन्तुष्टि पैदा हुनु।

• नागरिक असन्तुष्टि र विद्रोह: भदौ २३ र २४ को ‘जेनजी’ आन्दोलन लगायतका घटनाबाट प्रकट भएको आक्रोशलाई सम्बोधन गर्न नसक्नु र सरकारको कार्यशैली सुधार नहुनु।

• भ्रष्टाचार र सुशासनको अभाव: भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्न नसक्नु, सरकारी र गैरसरकारी क्षेत्रमा अति राजनीतीकरण र भागबन्डाले पार्टीको छवि धमिलिनु।

• डिजिटल चुनौती र भाष्य: ‘एल्गोरिदम’ को ‘उपनिवेश’ बाट नागरिकलाई मुक्त गर्न नसक्नु र विपक्षीको नकारात्मक भाष्य (Negative Narrative) चिर्न असफल हुनु।

• आर्थिक अनिश्चितता: अर्थतन्त्र श्रीलङ्का जस्तो हुने त्रासले बजारमा फैलिएको अनिश्चितता र लोकप्रियतावाद (Populism) को लहरलाई गम्भीरतापूर्वक नलिनु।

गगन थापाको राजीनामा अस्वीकृत गर्न प्रस्ताव

प्रतिवेदनको सबैभन्दा चर्चाको विषय महामन्त्री एवं सभापति गगन थापाको राजीनामासँग जोडिएको छ। शर्माले थापाको राजीनामालाई नैतिक प्रस्तुतिका रूपमा सम्मान गरे पनि त्यसलाई स्वीकृत गर्न नहुने निष्कर्ष निकालेका छन्। शर्माले प्रतिवेदनमा लेखेका छन्— “नयाँ नेतृत्व आएको छोटो अवधिमा दिग्विजयको परिणाम खोज्नु युक्तिसङ्गत हुँदैन। प्रतिकूलता चिरेर पार्टीलाई अनुकूलतामा पुर्‍याउने कमान्ड छोड्नु सङ्गठनप्रति न्याय हुँदैन।” उनले हारको नैतिक जिम्मेवारी कुनै एक व्यक्ति वा समितिमा मात्र नभई सिङ्गो पार्टी पंक्तिमा रहने जिकिर गरेका छन्।

आशाका ७ कारण: नवीकरणको ऊर्जा

निर्वाचनमा पराजित भए पनि केही आशाका किरणहरू बाँकी रहेको शर्माको ठहर छ। उनले सात बुँदामा आशाका कारण प्रस्तुत गरेका छन्: १. कांग्रेसले अङ्गीकार गरेका राजनीतिक र आर्थिक नीतिहरू अन्य दलका लागि पनि साझा मार्ग बन्नु। २. संसद्मा जिम्मेवार प्रतिपक्षको भूमिका निर्वाह गर्ने अवसर प्राप्त हुनु। ३. विशेष महाधिवेशनले पार्टी पंक्तिमा नवीन ऊर्जा थपेको र खराब अवस्थामा पुग्नबाट जोगाएको। ४. बौद्धिक क्षेत्रबाट नयाँ योजनाका साथ अघि बढ्न सहयोगको अपेक्षा हुनु।

आत्मसमीक्षा र जनमतको सम्मान

शर्माले निर्वाचनको परिणामलाई उच्च लोकतान्त्रिक संस्कृति अनुसार आत्मसात् गर्नुपर्ने र विगत ३४ वर्षदेखि कांग्रेस पहिलो वा दोस्रो दल बन्ने क्रमको गहिराइमा पुगेर समीक्षा गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्। उनले पार्टीको संगठन संरचना पुरानो भएको र यसले नवीन चुनौती धान्न नसकेका कारण पुनर्गठन आवश्यक रहेको उल्लेख गरेका छन्।

आगामी रणनीति

विश्वप्रकाश शर्माको यो प्रतिवेदनमाथि अब केन्द्रीय कार्यसमिति बैठकमा सदस्यहरूले धारणा राख्नेछन्। उम्मेदवार चयन, प्रचारप्रसारको शैली, र नेतृत्वको निरन्तरताका विषयमा यो प्रतिवेदनले कांग्रेसभित्र नयाँ बहस छेड्ने निश्चित छ। विशेष गरी गगन थापाको राजीनामा र विशेष महाधिवेशनले ल्याएको परिवर्तनको सन्देशलाई नागरिकसम्म पुर्‍याउन ढिलाइ भएको कुरालाई सबैले गम्भीरतापूर्वक लिएका छन्।